In de vorige eeuw hadden we twee wereldoorlogen. De eerste wereldoorlog was misschien wel het meest verbazend. Er waren sterke nationalistische gevoelens in diverse landen die ervoor zorgden dat landen zich met steun van de inwoners in de oorlog stortten. Fransen wilden Elzas-Lotharingen terug van Duitsland, de Duitsers wilden erkenning voor hun belangrijke rol in Europa, in de Balkan wilden Slavische volken af van de Oostenrijkse heerschappij. Achteraf gezien is het meest onbegrijpelijk dat men zo graag de oorlog inging. Verstand en fatsoen waren ver te zoeken.

Vijftien a zeventien miljoen militairen en burgers vonden de dood. De Tweede Wereldoorlog was anders, daarbij wilden landen oorlog voorkomen, terwijl er wel reden was om in te grijpen. Gezien de gruwelen van een oorlog kan ik mij die voorzichtigheid meer voorstellen. Toen in 1914 waren mensen boos wilden die boosheid uiten en de consequenties van een oorlog werden op de koop toegenomen. Rationaliteit en denken aan de consequenties voor anderen waren uit beeld.

Ik merk dat de boze jaren weer terug zijn. In de VS zien we de Tea Party, die weinig rationeel is en mensen in de VS enthousiast mee weet te krijgen in een publieke woede richting de politiek. Sarah Palin is als voorvechtster een voorbeeld van domheid: Palin hangt het bijbelvaste creationisme aan. Zo gelooft zij bijvoorbeeld dat mensen en dinosaurixebrs gelijktijdig de aarde bevolkten. Ook anderen in de Tea Party (genoemd naar de opstand tegen de Engelse overheid) blinken uit in rare geloven en gebrek aan verstand. Het enige gematigde van de Tea party is dat ze de overheid willen matigen, of liever gezegd bijna afschaffen.

In Nederland hoef je maar op Geen Stijl of PowNed te kijken of je ziet een enthousiaste woede tegen rationaliteit en gematigdheid. Ook de PVV zeilt vooral op de woede van mensen en is meestal niet erg rationeel. Het gaat allemaal niet om voorzichtig kijken wat resultaten oplevert, maar de insteek kan nog het best aangeduid worden met de uitdrukking uit de film Network.  “I’m as mad as hell, and I’m not going to take this anymore!”

De geest is uit de fles en zal er moeilijk in te krijgen zijn. Zeker niet omdat (vooral linkse) politieke partijen de woede probeerden te beteugelen door problemen tussen cultureel verschillende groepen te ontkennen. De woede is het moeilijkste te beteugelen omdat mensen geen eigen verantwoordelijkheid meer hoeven te nemen. Zij rekenen op de overheid en het politiek bestuur om alles te regelen. Hun pensioen, niet langer werken na je 65e, rust in de wijk, alleen mensen om je heen die jouw soort mensen zijn. Mensen opsluiten, ook al kweek je zo meer criminaliteit. Misschien is het het beste te beschrijven als geen bureaucratie willen rond bouwvergunningen en boos zijn als er (door minder regels en inspectie) huizen instorten.

We hebben geen politici meer nodig het komende decennium, maar relativerende komedianten, zoals Jon stewart met zijn rally to return sanity. Een bijeenkomst met tienduizenden mensen om het gezond verstand in ere te herstellen en een oproep tot fatsoen. “Ours is a rally for the people who’ve been too busy to go to rallies, who actually have lives and families and jobs (or are looking for jobs)’ not so much the Silent Majority as the Busy Majority. If we had to sum up the political view of our participants in a single sentence.  we couldn’t. That’s sort of the point“. .