De vertrouwensvraag is gesteld?
China en India kunnen zich nogpermitteren door te gaan met massaproductie en sterke,overheidsgestuurde, planning. Ik zie dat er vooral veel politici daarjaloers naar kijken. x93Waar is de tijd dat mensen vertrouwenhadden in de politiek?x94 Ik zeg politiek, want in politicihebben ze vrijwel nooit vertrouwen gehad.
De kop boven het artikel van PaulScheffer in De Volkskrant van zaterdag was: De vertrouwensvraag isgesteld. Beetje laat, meende ik. De subtitel gaf mij een gexebrgerdgevoel. x93Zonder sterke instituties en grensoverschrijdendedemocratie kan de globalisering in crisis en conflict eindigen. x93Vervolgens las ik dat we eerder meer Europa nodig hebben als antwoordop de verleiding van het populisme. Fout! Fout! Fout!
Democratie is veel moeilijker dan wedachten. Scheffer verwijst daar al een beetje naar als hij zegt datje achteraf pas beseft hoe groot het vertrouwen in instituties was.We moeten niet vergeten dat dat vertrouwen bij stukjes en beetjes isgewonnen. Zeker in Nederland is de democratie opgebouwd in de stedenen provincies. Waarom heet de Eerste Kamer de Eerste Kamer?Echt niet omdat die altijd op de tweede plaats kwam! Of denk aan hetvertrouwen dat de polders niet vollopen. De mensen die macht haddenom te beslissen (natuurlijk lang niet alle mensen toen), die warengedwongen om met elkaar te praten en elkaar serieus te nemen.
Nederland leerde vergaderen omdat men wel moest. De instituties diedaar uit voorkwamen moesten behoedzaam opereren en vertrouwen winnen.Nieuwe instituties vestigden zich vanuit de basis.Eerste gebod op een vergadering was vroeger om geen geweld te gebruiken. Vergaderen was pacificeren. Verzekeringsmaatschappijen begonnen als onderlingewaarborgmaatschappij: onze pot geld voor als iemand van onseen ongeluk trof dat ons allemaal kon overkomen. Democratie is ofeen gesprek tussen mensen die elkaar kennen en elkaar hebben lerenvertrouwen of het krijgt een grotere schaal en is gebouwd opinstituties die gegroeid zijn en vertrouwen hebben behouden.
Het debat over populisme gaat vooralover de x93grote democratiex94: het stemmen, het politiek bestuur, leiderschap en bestuurders met lef. Vertrouwen gaat meer over de alledaagse democratie:zelfstandige burgers die eigen keuzes maken over hun leven enleefomgeving. Mensen moeten in staat zijn om individuele keuzen temaken en daarbij afwegingen maken die moeilijk zijn: afwegingen overwat goed is voor henzelf x96 natuurlijk- , maar ook wat ze graagwillen dat de samenleving verzorgt als zij op een gegeven momentafhankelijk zijn, werkloos, ziek.
Het is nu geen tijd voor de vlucht naarvoren. Als je het verhaal van Paul Scheffer leest zie je dat hij zichdat realiseert.
Je kunt geen groot sterk Europa makendat kan bouwen op vertrouwen van de burgers als je niet eerst zorgtdat de democratie weer van ons wordt. De grote democratie is uit detijd van de massaproductie, grote groepen die zich herkennen in huneigen politicus omdat ze allemaal in vergelijkbare omstandighedenleven. Als de samenleving bestaat uit kasten of uit zuilen kan daarop gebouwd worden. Of er is een herkenbare groep boeren, arbeiders enondernemers. Heb je overeenstemming met de vertegenwoordiger van dearbeiders, de boeren en de ondernemers, dan heb je een compromis datkan bouwen op vertrouwen in de samenleving. Dat kan niet meer. InEuropa is het de tijd van individualisering, massa-individualiseringzo je wilt. Daar moeten nieuwe bijpassende instituties voor komen.Dat vraagt net als vroeger heel kleine stapjes.
Mensen moeten weer eigenaar worden vanhun buurt, hun samenleving, hun gemeente, met de moeilijke vragen vandien. Alleen zo kun je vertrouwen crexebren.
De vertrouwensvraag is gesteld. Wie gaat die beantwoorden? Die vraag moet de politiek niet beantwoorden. Die vertrouwensvraag moeten we zelf, met zijn allen beantwoorden. want democratie is te belangrijk om over te laten aan politici.