"Ik huil geen krokodillentranen voor mensen waar ik niet van hou". Een opmerking van ene Niehielist op het forum voor de vrijheid (FVV) geeft goed aan wat het probleem is van deze tijd. Dat ligt dieper dan Geert Wilders. De opmerking bevat geen oproep tot terrorisme en veel PVV-ers zullen zich er in kunnen vinden. Belangrijker: Geert Wilders zal deze jongeman er niet op aanspreken. Hij zal hoogstens zeggen dat dit geen echte PVVer is, maar normaal gesproken zegt hij niets. In essentie is dit wel een teken des tijds.

60 jaar geleden waren kapitalisten net zulke vuilakken, Roomsen waren net zo schijnheilig en protestanten deugden evenmin als nu. De achterban van de socialisten zou de achterban van de roomsen een pak slaag kunnen geven en omgekeerd. Maar de leiders van de zuilen wisten dat zij samen moesten werken. Er moet gedeald worden en gepacificeerd, je zit immers in een samenleving. Leiders probeerden daarom hun achterban in de hand te houden. Zij toonden zich verantwoordelijk en gewelddadige uitingen werden afgekeurd. Wat na het geweld moest er nog meer gebeuren. Niet alleen tactische doelen pakken, maar ook een strategische lange termijn visie. Daar zat een moraal bij. Natuurlijk was er weinig compassie maar je hebt er mee te leven dus houd je je aan de moraal.

Nu mensen mondig zijn en individueel uitmaken wat ze willen, trekken sommigen zich weinig aan van leiders die een moreel appel doen. Natuurlijk is het tekenend dat Wilders dat morele appel niet doet richting het Form voor de Vrijheid. Voetbalclubs doen meer om hun aanhangers in de hand te houden en tonen zich verantwoordelijker dan Wilders dat doet met zijn aanhangers. Maar waar het om gaat dat nu mensen individueel willen uitmaken wat er moet gebeuren. Is er geen enkele compassie met andersdenkenen (wie anders denkt kan niet mijn vriend zijn), dan is er niets meer dat de samenleving bij elkaar houdt.

Het tijdperk van individualisme treedt met de moorden in Noorwegen een nieuwe fase in. Aan de ene kant staat het individu. Breivik is natuurlijk helemaal niet gek, hij is gewoon een terrorist. Maar anders dan Al Qaeda, want een individu plant en voert uit omdat hij zelf een gedachte heeft over wat er moet gebeuren. Waar Al Qaeda nog een strijd voerde tegen de Westerse wereld en deze voert zonder te denken aan mensenlevens, voert Breivik de strijd juist gericht op mensenlevens. Hij maakt uit dat hij de Sociaal Democratie moet verzwakken door de toekomstige leiders te doden. En het zal nog werken ook, want reken maar dat daar jonge kwaliteit aanwezig was.

Het starten van een oorlog zonder te weten hoe je hem eindigt is het stomste wat je kunt doen en verwoestend voor de samenleving. Maar elk individu kan tegenwoordig de aanzet geven. Anders dan vroeger is er op rechts geen leider die deze individuen aanspreekt op hun verantwoordelijkheid. De leider zegt gewoon: Ik heb er niets mee te maken. Dat gebeurde in de VS na de aanslag op Gabrielle Gilfords door de Tea Party, in Servie door Ratko Mladic en hier in Nederland door Wilders. Nu individuen zo'n oorlog kunnen starten is een gedeelde moraal en verantwoordelijk leiderschap harder nodig dan ooit. Niet om te voorkomen dat individuen ontsporen, dat is van alle tijden. Maar om te voorkomen dat moorden achteloos worden afgedaan met: Ik huil niet om mensen die niet mijn vriend zijn. Zonder compassie met andersdenkenden is de samenleving ten dode opgeschreven, nu nog meer dan vroeger.